اصول طراحی و تجهیز بیمارستان (قسمت 4) - بخش اورژانس

اصول طراحی و تجهیز بیمارستان (قسمت 4) - بخش اورژانس

استاندارد ها ، سرانه ها و معرفی بخش های مختلف بیمارستان

مهندس صادق پوربخت ، مدیر پروژه شرکت اسپو

الف- بخش اورژانس:

وجود فضاهای زیر در بخش اورژانس ضروری است:

1- ورودی مستقل از بیمارستان که  از فاصله 50 متری  خیابان اصلی قابل رویت باشد.

ورودی بخش اورژانس لازم است که برای جلوگیری از هرگونه اتلاف وقت به گونه ایی طراحی گردد که بیماران اورژانسی بتوانند در اسرع وقت و بدون برخورد با هرگونه مانعی به این بخش دسترسی داشته باشند. از جمله نکاتی که در طراحی ورودی  بخش اورژانس باید رعایت گردد می توان به این موارد اشاره کرد:

1-1 راه ورود و خروج مناسب پیاده و سواره رو با قابلیت تردد آمبولانس و مستقل از مسیر ورود و خروج بیمارستان

2-1 مسیر تردد بیماران پیاده باید ایمن بوده و امکان تصادف بیمار با آمبولانس یا سایر اتوموبیل ها وجود نداشته باشد.

3-1 درب یا مسیر ورودی بخش اورانس مستقیما به خیابان اصلی باز شده و دارای دید مستقیم چشمی از فاصله حداقل 50 متری باشد.

4-1 ورودی بخش اورژانس با تابلوها و علائم راهنمایی و رانندگی  به دو زبان فارسی و انگلیسی و به طور واضح مشخص گردیده باشند.

5-1 طراحی فضای نگهبانی یا انتظامات به گونه ایی باشد که هیچگونه تاخیری در ورود بیمار به بخش اورانس ایجاد نگردد.

6-1 بیمار ورودی با آمبولانس به بخش اورژانس، ترجیحا در زیر فضای مسقف از آمبولانس خارج گردد. بنابراین طراحی یک سازه خاص برای مسقف نمودن پیش ورودی بخش اورژانس به گونه ایی که امکان تردد یک آمبولانس به زیر آن فراهم باشد، ضروری است. 

7-1 ابعاد محوطه تخلیه بیمار در بخش اورژانس به اندازه ایی باشد که امکان دور زدن آمبولانس به راحتی فراهم باشد. چیزی شبیه به یک فرم میدان گاهی یا نعل اسبی شکل پیشنهاد می گردد.

8-1 در صورت امکان تعداد کافی پارکینگ برای پارک اتوموبیل بیمار یا همراه وی در نظر گرفته شود. 

2- اتاق یا فضای تریاژ بیمار

1-2 این فضا در ابتدایی ترین ورودی بخش اورژانس قرار دارد.

2-2  فضا یا اتاق تریاژ الزاما باید دارای دو درب ورود و خروج با عرض مناسب برای عبور برانکار بیمار باشد.

3-2 وظیفه این قسمت، تریاژ یا سطح بندی بیماران از سطح 1 تا 5 می باشد. این عمل توسط پزشک یا پرستار تریاژ انجام می شود.

4-2 زیر بنای آن در حدی باشد که گنجایش یک تخت معاینه بیمار و یک میز برای پرستار تریاژ و یک مسیر مناسب برای تردد بیمار با برانکار را داشته باشد.

3- اتاق احیاء قلبی و ریوی

1-3 اتاق CPR می باید در نزدیکترین فاصله به ورودی بخش اورژانس یا در مجاورت فضای تریاژ قرار داشته باشد.

2-3 مجهز به کلیه تجهیزات حیاتی از جمله گازهای طبی، برق اضطراری، تخت مخصوص احیاء و روشنایی کافی باشد.

3-3 دارای دو درب بادبزنی یا اتوماتیک باشد. که درب دوم برای انتقال جسد بیماران متوفی از مسیری خاص و به دور از چشم سایر بیماران به سردخانه بیمارستان استفاده می شود.  

4- فضای اسکرین یا معاینه بیمار توسط پزشک متخصص طب اورژانس.

فضای اسکرین دارای یک سری زیرفضا است شامل محل استقرار منشی، پذیرش، صندوق، فضای انتظار بیمار و همراهان، امکانات رفاهی مانند سرویس های بهداشتی، آبخوری و ...

چناچه ابعاد زیر فضاهای اسکرین به اندازه کافی بزرگ باشد می تواند به عنوان فضای پشتیبان کل بخش اورژانس نیز عمل نماید. 

5- اتاق عمل سرپایی

در بیمارستان های با ابعاد کوچک و متوسط حداقل یک و برای بیمارستان های  بزرگ و ابربیمارستان ها حداقل دو اتاق عمل برای بخش اورژانس ضروری است. ابعاد و مشخصات اتاق عمل بخش اورژانس همانند اتاق های عمل جنرال می باشد.  

6-  فضای تحت نظر جداگانه برای بیماران آقا و خانم

7- فضاهای تشخیص، پاراکلینیک و داروخانه

8- تریتمنت

9-  ایستگاه پرستاری

10- فضای پایدارسازی بیمار مجهز به تجهیزات ضروری

11- فضاهای پشتیبانی، رختکن و پاویون پزشکان و پرستاران، آبدارخانه

12- اتاق کار تمیز و کثیف

13- اتاق ایزوله بیمار عفونی و بیمار اعصاب و روان

14-  پذیرش و ترخیص

15-  فضای انتظار همراهان بیمار

16- اتاق گچ گیری

16- آزمایشگاه اورژانس و فضای نمونه گیری

17- سرویسهای بهداشتی جداگانه برای بیماران و کارکنان

16-  فضاهای مرتبط با اورژانس های تخصصی با توجه به ماموریت بیمارستان، همانند اورژانس های سوختگی، مسمومیت، تروما، شیمیایی، میکربی، رادیواکتیو و امثال آن .

زیر ساختهای بخش اورژانس:

مساحت بخش اورژانس نباید از 5% زیربنای کل بیمارستان کمتر باشد. این مساحت در هر صورت نباید از 350 متر مربع کمتر باشد.

فضای تریاژ بیماران در مدخل ورودی اصلی اورژانس واقع شده و لازم است به ازای هر 100 تخت بستری بیمارستان یک تخت تریاژ وجود داشته باشد. مساحت این فضا در هر صورت نباید از 9 متر مربع کمتر باشد.

تعداد تختهای تحت نظر و پایدار سازی بیماران در  بخش اورژانس می باید حداقل 7% تعداد کل تختهای بیمارستان باشد.

مساحت خالص هر تخت تحت نظر اورژانس حداقل 7 متر مربع با ابعاد 3*4/2 می باشد که برای حفظ حریم خصوصی بیمار لازم است با پارتیشن یا پرده مخصوص از یکدیگر جدا گردند.

محل استقرار ایستگاه پرستاری تحت نظر اورژانس می باید ترجیحاً در وسط سالن تحت نظر و به گونه ایی باشد که به تمام تختها و اتاقهای ایزوله تسلط داشته باشد. مساحت این ایستگاه بستگی به تعداد تختها و تعداد پرستاران دارد. ولی در هر صورت نباید از 10 متر مربع کمتر باشد.

مکان قرار گرفتن بخش اورژانس و مدخل ورودی آن نباید در سایه تخریب یا ریزش ساختمانها و تاسیسات مجاور قرار داشته باشد.

مکان استقرار بخش اورژانس باید به گونه ایی باشد که دسترسی به سایر بخشهای بیمارستان ازجمله اتاقهای عمل به راحتی میسر باشد.

مکان استقرار بخش اورژانس باید به گونه ایی باشد که دارای راه ارتباطی مستقل به خیابان اصلی، بدون مانع قابل رویت و دید مستقیم چشمی از فاصله 150 متری باشد.

 محل استقرار بخش اورژانس باید دارای دسترسی آسان برای ورود آمبولانس،خودروها و بیماران پیاده باشد.

ورودی بخش اورژانس می باید مسقف بوده و از گزند باد ، باران و طوفان در امان باشد.

محوطه ورودی بخش اورژانس باید به گونه ایی باشد که آمبولانس و سایر خودروها بتوانند به راحتی و در کمترین زمان بیمار را تخلیه نموده و پس از دور زدن ، آن مکان را ترک نمایند.   

کلیه فضاهای بخش اورژانس و سایر قسمتهای بیمارستان می باید دارای خطوط و علایم راهنما برای راهنمایی بیماران باشند.

کلیه مسیرهای بخش اورژانس، می باید برای تردد بیماران با ویلچر و برانکار و یا حتی پیاده ایمن باشد. در صورت وجود اختلاف سطح ، استفاده از رمپ و سطوح شیبدار با شیب ملایم الزامی است.

استفاده از رنگهای شاد و آرام بخش و مصالح جاذب صوت در بخش اورژانس و سایر بخشهای بیمارستان الزامی است.

مصالح به کار گرفته شده در فضاهای درمانی باید به گونه ایی باشد که از تجمع آلودگی ها جلوگیری نماید. 

نورهای به کار گرفته شده در فضاهای درمانی نباید به گونه ایی باشد که باعث ایجاد خطا و اشتباه در تشخیص رنگ واقعی افراد و اشیاء گردد.

توصیه می گردد بخش اورژانس برای سرویس دهی اولیه به بیماران سوختگی دارای اتاق سوختگی یا فضای مشابه باشند.  

توصیه می گردد بخش اورژانس، در طبقه همکف احداث گردد.

بخش های مراقبتهای ویژه:

پیش ورودی با قابلیت تعویض کفش و پوشیدن لباس مخصوص ، فضای تعویض تخت بیمار( می تواند با پیش ورودی مشترک باشد ) ، راهرو یا فضای مشاهده بیماران ( از پشت پنجره یا شیشه ) و یا فضای مشابه برای امکان رویت بیمار از طریق دور بین مدار بسته، اتاق دارو و کار تمیز، اتاق ایزوله بیمار عفونی ،  ایستگاه پرستاری با دید مستقیم چشمی به تمام تختها، اتاق گزارش نویسی یا پزشک مقیم ، اتاق یا فضای عملیات خاص، فضاهای پشتیبانی مانند استراحت و رختکن پرستاران، آبدارخانه و غذا خوری ، اتاق کارکثیف، سرویسهای بهداشتی جداگانه برای بیماران و کارکنان ، حمام بیمار با قابلیت استحمام بیمار بر روی تخت و مجهز به دستگاه مخصوص جابجایی بیمار، انبار لوازم تمیز، انبار یا محل پارک تجهیزات پزشکی، محل جداگانه نگهداری بین های زباله به تفکیک عفونی و غیر عفونی .

ICU

1- استيشن پرستاري:3*2/5 متر

2- سرويس بهداشتي  

3- رختكن پرسنل براي خانم و آقا 16 متر مربع  

4- آبدارخانه  9 مترمربع

5- اتاق سرپرستار7 متر مربع

6- اتاق ايزوله براي بیماران عفوني (m2 2 × 5/1)

7- استراحت كادر (m2 2 ×5/1)

8- انبار تجهيزات 20 متر مربع

9- اتاق بین زباله

10- اتاق گازهاي طبي 6 متر مربع

11- اتاق پزشک 3*4 متر

12- بخش يونيت با ابعاد تقريبي  (m2 3 ×3)

15- اتاق کار کثیف 9 متر مربع

16- اتاق حمام بیمار 6متر مربع

18- اتاق کار تمیز و دارو 12 مترمربع

19- ساب استريل (m2 20)

(تعداد تخت‌ها بين 6 تا 12 تخت با توجه به ابعاد بيمارستان)

 CCU

1- استيشن پرستاري: مركزي با ابعاد   m2 3*2/5

2-سرويس بهداشتي 14 متر مربع          

3- اتاق تي‌شويي 4 متر مربع

4- اتاق نگهداري داروهاي مورد نياز بخش 12متر مربع

5-انبار لباس و ملحفه 15 متر مربع
6- بخش اتاق عمل pase گذاري
 : اتاق عمل 12 مترمربع - حمام و سرویس 14 مترمربع - آبدارخانه 6 مترمربع
7- بخش يونيت‌ها ابعاد پيشنهادي m2 15براي هر يونيت

8- استراحت كاركنان براي خانم ها و آقايان 36 متر مربع

9- رختكن براي خانم ها و آقايان 16 متر مربع

10- ظرف‌شويي 2 متر مربع

زیر ساخت های بخش مراقبتهای ویژه:

مساحت خالص هر تخت مراقبت ویژه حداقل 16 متر مربع می باشد.

مساحت ناخالص بخش مراقبتهای ویژه به ازای هر تخت ، حداقل 40 متر مربع می باشد.

تعداد تخت مجاز در بخش مراقبتهای ویژه به ازای هر یک ایستگاه پرستاری، با احتساب تخت ایزوله حداکثر 8 تخت می باشد.

بخشهای مراقبتهای ویژه ICU ترجیحاً در مجاورت و یا نزدیکی اتاقهای عمل احداث گردند.

بخشهای مراقبتهای ویژه ( ICU ) ترجیحاً در طبقات اول تا سوم احداث گردند. از احداث بخش ICU در طبقات منفی، همکف،  و یا بالاتر از سوم خودداری گردد.

خروج اضطراری بخش مراقبتهای ویژه ( ICU ) ترجیحاً به صورت افقی و از یک زون به زون امن تر می باشد . در غیر اینصورت راه خروج اضطراری لازم است که بصورت رمپ و با شیب ملایم تا یک منطقه امن، اجرا گردد  به گونه ایی که بتوان در مواقع اضطراری  بیمار را با تخت و به سرعت از بخش خارج نمود.

دسترسی از بخش مراقبتهای ویژه ( ICU ) به دیگر خدمات بیمارستانی مانند اتاقهای عمل، اورژانس، CSR، بخشهای بستری داخلی و جراحی، لاندری، آسانسور حمل بیمار و ... به سهولت میسر باشد.

توصیه می گردد بخش مراقبتهای ویژه ( ICU ) دارای پنجره های محافظت شده در جهت طلوع نور خورشید باشند. از بکارگیری پنجره در جهت غروب آفتاب اجتناب گردد.

استفاده از رنگهای شاد و آرام بخش و مصالح جاذب صوت در بخش ICU  الزامی است.

مصالح به کار گرفته شده در باید بخش ICU به گونه ایی باشد که از ایجاد تجمع آلودگی های میکربی و بیولوژیکی و همچنین ناهنجاریهای نوری و بصری جلوگیری نماید.

نورهای به کار گرفته شده در بخش ICU  نباید به گونه ایی باشد که باعث ایجاد خطا و اشتباه در تشخیص رنگ واقعی افراد و اشیاء گردد.

وجود حداقل 10 بار تعویض هوا در ساعت برای بخش ICU  ضروری است .

بهترین دمای محیط برای بخش ICU  بین 22 تا 25 درجه سانتیگراد می باشد.

شرایط تهویه مطبوع بخش ICU  باید به گونه ایی باشد که وجود هوای تازه و جریان مطبوع هوا بخوبی احساس گردد.

موقیت استقرار تخت و بیمار باید به گونه ایی باشد که رعایت حریم خصوصی و شئونات بیمار در بخش ICU و همچنین در برابر ملاقات کنندگان انجام گردد . نباید بی جهت یک بیمار را در معرض دید افراد متفرقه قرار داد.

شدت و جهت نور چراغهای روشنایی در بخش ICU باید به گونه ایی باشد که نور مستقیماً به چشم بیماران برخورد ننماید و باعث آزار آنها نگردد.

استفاده از سیستم یو پی اس در بخش مراقبت های ویژه الزامی است. پریزهای باید با علایم یا حروف مشخصه کاملاً متمایز گردند.

بخش مراقبتهای ویژه نوزادانNICU

بخش مراقبت های ویژه نوزادان بخشی از بیمارستان است که برای ارایه خدمات درمانی و مراقبتی به نوزادان «نارس» یا دارای بیماری حاد پیش بینی گردیده است. در این بخش، اقدامات و مداخلات مراقبتی و درمانی لازم  برای این دسته از نوزادان انجام می شود. تامین گرمای لازم برای ادامه حیات نوزاد، جداسازی او از محیط های آلوده اطراف، پیشگیری از انتقال عفونت، حمایت از نوزادهایی که بدون تجهیزات پزشکی خاص قادر به ادامه زندگی نیستند،  تغذیه مخصوص و دسترسی آسان و سریع به خدمات پزشکی و پرستاری تخصصی از مهم ترین دلایل احداث بخش  در بیمارستان ها می باشد.

فضاهای ضروری در بخش ویژه نوزادان:

پیش ورودی ، اتاق معاینه اولیه توسط پزشک ، اتاق دارو و کار تمیز، اتاق ایزوله بیمار عفونی ،  ایستگاه پرستاری با دید مستقیم چشمی به تمام نوزادان، اتاق گزارش نویسی یا پزشک مقیم ، اتاق یا فضای عملیات خاص، اتاق شیردهی مادران ، فضای اقامت مادران ، فضاهای پشتیبانی مانند استراحت و رختکن پرستاران، آبدارخانه و غذا خوری کارکنان ، اتاق کارکثیف، سرویسهای بهداشتی جداگانه برای مادران و کارکنان ، شستشوی نوزاد  مجهز به سینک مخصوص ، انبار لوازم تمیز، انبار یا محل پارک تجهیزات پزشکی و اینکوباتورها، محل جداگانه نگهداری بین های زباله به تفکیک عفونی و غیر عفونی

مساحت خالص هر تخت یا دستگاه ( NICU ) حداقل 7.5 متر مربع می باشد.

مساحت ناخالص بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU)  به ازای هر تخت ، حداقل 30 متر مربع می باشد.

تعداد تخت بهینه در بخش مراقبتهای ویژه  نوزادان (NICU) و POST NICU  به ازای هر یک ایستگاه پرستاری، با احتساب تخت ایزوله حداکثر 14 تخت می باشد.

بخشهای مراقبتهای ویژه نوزادان ترجیحاً در مجاورت و یا نزدیکی بلوک زایمان و اتاقهای عمل زنان احداث گردند.

بخشهای مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) ترجیحاً در طبقات اول تا سوم احداث گردند. از احداث بخش NICU در طبقات منفی، همکف،  و یا بالاتر از سوم خودداری گردد.

خروج اضطراری بخش مراقبتهای ویژه (NICU) ترجیحاً به صورت افقی و از یک زون به زون امن تر در نظر گرفته شود .

بخشهای NICU و POST NICU  الزاماً می باید در مجاورت یکدیگر باشند.

دسترسی از بخش مراقبتهای ویژه (NICU) به دیگر خدمات بیمارستانی مانند بلوک زایمان، اتاقهای عمل، اورژانس، CSR،  لاندری، آسانسور حمل بیمار و ... به سهولت میسر باشد.

بخشهای NICU و POST NICU  الزاماً می باید در مجاورت یکدیگر باشند.

استفاده از رنگهای شاد و آرام بخش و مصالح جاذب صوت در بخش NICU الزامی است.

مصالح به کار گرفته شده در بخش NICU  باید به گونه ایی باشد که از ایجاد تجمع آلودگی های میکربی و بیولوژیکی و همچنین ناهنجاریهای نوری و بصری جلوگیری نماید.

وجود حداقل 6 بار تعویض هوا در ساعت برای بخش NICU  ضروری است .

بهترین دمای محیط برای بخش NICU  بین 23 تا 25 درجه سانتیگراد می باشد.

شرایط تهویه مطبوع در بخش NICU  باید به گونه ایی باشد که وجود هوای تازه و جریان مطبوع هوا بخوبی احساس گردد.

شدت و جهت نور روشنایی چراغها در بخش  NICU  باید به گونه ایی باشد که مستقیماً به چشم نوزادان برخورد ننماید و باعث آزار آنها نگردد.

استفاده از سیستم یو پی اس  در بخش مراقبت های ویژه نوزادان الزامی است. پریز های مربوطه باید با علائم و یا حروف  مشخص شده باشند.