اصول طراحی و اجرای بخش ICU در بیمارستان

اصول طراحی و اجرای بخش ICU در بیمارستان

مقدمه : 

بخش مراقبتهاي ويژه   (ICU: Intensive care unit ) يكي از اركان ضروري وحياتي مراكز بيمارستاني است . در اين بخش مي توان با استفاده صحيح از تجهيزات و تكنولوژي پيشرفته و نيروي انساني كارآمد و مجرب درماني به بيماراني كه دروضعيت جسمي وخيم مي باشند خدمات درماني لازم را ارائه نمود . زندگي امروز بشر با بهره گيري از وسايل و تكنولوژي پيشرفته دچار تحولات شگرفي شده ولي به موازات همين دگرگوني انسانها درمعرض مخاطرات جديدي ( ازجمله حوادث ترافيكي وسرطان ها ) قرارگرفته اند .

بديهي است كه با ايجاد بخش هاي مراقبت ويژه مي توان خدمات شايان توجهي را به اين گروه از بيماران ارائه نموده ومانع ازايجاد صدمات جبران ناپذيربيشتر به آنها شد .

به همين دليل دانستن آخرين ضوابط واستانداردهاي لازم براي راه اندازي و اداره اين بخش حائز اهميت ميباشد. لذا برآن شديم تا با استفاده ازآخرين دستورالعمل ها و منابع موجود به تشريح ضوابط مورد نياز بخش مراقبت ويژه  (ICU ) در 4 بخش فضاي فيزيكي ، تاسيسات ، تجهيزات پزشكي ونيروي انساني بپردازيم .

تعريف :

بخش مراقبت ويژه (ای سی یو ) يك واحد چند تخصصي درماني است كه براساس موازين ومقررات علمي استفاده از كليه تجهيزات- تاسيسات - تكنولوژي پزشكي و داروهاي لازم مداواي بيماراني را كه مبتلا به بيماريهاي حاد و تهديدكننده بوده و يا درمعرض صدمات جبران ناپذيرقراردارند را برعهده دارد .

بخش ای سی یو بايد قابليت ارائه سطح بالائي از خدمات درمان به بيماران را دركوتاهترين زمان وبا بهترين كيفيت داشته باشد .

بخش اول

فضاي فيزيكي :

بخش ای سی یو بايد درساختمان اصلي بيمارستان واقع شده و ارتباط آن با سايربخشها و واحدها وهمچنين دسترسي به آن ازسايربخش ها به خصوص اورژانس واتاق عمل به سهولت امكان پذير باشد .

استقرار ای سی یو بايد درطبقه همكف ويا طبقات ابتدايي ساختمان بيمارستان بوده وبا بخش اورژانس و اتاقهاي عمل ارتباط داشته باشد . نماي زير وضعيت مناسب استقرار بخش ای سی یو را درمجموعه بيمارستان نشان مي دهد.

درهاي ورودي بايد ازنوع كنترلي و داراي قابليت قفل از داخل بوده وبتواند براي افراد غيركادر درماني محدوديت ورود ايجاد نمايد . براي درهاي قسمت پيش ورودي مي توان ازدرب هاي بادبزني با پهناي حداقل 100 سانتي متراستفاده نمود .

فضاي كلي بخش ای سی یو بايد به گونه اي باشد كه گردش تخت ومتعلقات آن وهمچنين انجام خدمات درماني به بيماران به راحتي وبدون محدوديت فضا انجام گردد .

ازنظرشكل ظاهري ، فضاي ای سی یو را مي توان به چهارگونه ايجاد نمود :

الف الگوي U

ب الگوي دايره اي

ج الگوي خطي

د الگوي L

انتخاب الگو به تعداد تخت وفضاي موجود بستگي دارد .

1- فضاي پيش ورودي :

 اين فضادر ابتداي ورود به ای سی یو قرارگرفته وامكان تعويض لباس (پوشيدن گان وماسك) تعويض كفش وكنترل اوليه بيمار را فراهم مينمايد . بهتراست فضاي ارتباط همراهان با بخش نيز دريك ورودي مجزا پيش بيني گردد . حداقل فضاي موردنيازدراين قسمت 18 مترمربع بوده  (عرض 3 متر، طول 6 متر ) وقفسه هاي مخصوص كفش وگان بايد درآن پيش بيني گردد .

2- فضاهاي درماني :

 اين فضا محوطه استقرار تختها - اتاق عمليات خاص - اتاق ايزوله وايستگاه پرستاري را شامل مي شود .

الف محوطه استقرار تخت بيماران :

براي يك تخت ICU استاندارد با ابعاد (2*1 ) مي بايست حداقل 240 سانتي متر فضاي خالي درطرفين-يك متر فضا دربالا ويك مترپايين تخت درنظرگرفت كه به اين ترتيب حداقل فضاي موردنيازيك يونيت آي سي يو ، 12 متر مربع مي باشد . ليكن باتوجه به ساخت تختهاي جديد با ابعاد بزرگتر، فضايي به مساحت 20 مترمربع پيشنهاد ميگردد . فضاي مابين تختها را مي توان با استفاده از پارتيشن هاي پيش ساخته از يكديگرجدانمود . همچنين ضروري است وسایل به نحوي قرارگيرند كه نقل وانتقال بيماران به سهولت انجام شود . پيشنهاد مي شود خروج بيمار ازبخش از درب مخصوصي كه در منتهااليه محوطه استقرار تخت ها تعبيه شده انجام گيرد .

ب اتاق عمليات خاص :

اين اتاق درداخل منطقه درماني ای سی یو و يا درمجاورت بخش قراردارد و براي اجتناب ازنقل وانتقال اضافي بيماران به سايرواحدهاي پاراكلينيكي مورد استفاده قرار مي گيرد . ازاين اتاق مي توان جهت انجام برخي اعمال جراحي سرپايي  (نظير كت دان و... ) سونوگرافي ، اكوكارديوگرافي و... استفاده نمود . اين اتاق بايد واجد تجهيزات ضروري ازجمله سيستم مانيتورينگ- تجهيزات احياء قلبي ريوي - ستهاي استريل وسايراقلام مورد نياز باشد تا پرسنل نياز به خروج ازاتاق درحين اجراي پروسيجرها را نداشته باشند .

ج اتاق ايزوله :

بخش ای سی یو بايد داراي حداقل يك اتاق ايزوله با گنجايش استقراريك تخت بيماروكليه تجهيزات ضروري يك يونيت ای سی یو باشد . حداقل فضاي مورد نياز براي اين اتاق 20 متر مربع بوده وضروري است داراي سرويس بهداشتي كامل باشد تا كليه احتياجات بيمار بدون نياز به خروج ازداخل اتاق برآورده شود . اتاق ايزوله براساس نوع بيماري بردوگونه طراحي مي گردد :

1-ايزوله مستقيم : دراين نوع ، بيمار داراي عفونت است وتلاش مي گردد ازگسترش عفونت به محيط وساير افراد جلوگيري شود .

2- ايزوله معكوس : دراين نوع ، بيمار ازمحيط وعفونت هايي كه اورا تهديد مي كند محافظت مي گردد .

طبق آخرين پيشنهاد CDC اتاق هاي ايزوله بايد مطابق با تعاريف مجزاي هرنوع ايزوله ايجاد شده و قابل تبديل به يكديگر نمي باشند .

سيستم جريان هواي مثبت يا منفي بسته به نوع ايزوله اي كه مدنظرمي باشد برقرارمي گردد .

د ايستگاه پرستاري :

درطراحي ايستگاه پرستاري نكته مهم داشتن بيشترين اشراف وديد مستقيم بر روي بيماران مي باشد . دراين محل بايد فضاي كافي جهت استقرارسيستم مانيتورينگ - رايانه - ميزنگارش براي پزشكان وكادر پرستاري - لوازم دفتري مورد نياز - قفسه هاي لازم براي نگهداري اوراق - فرم ها وپرونده ها - صندلي به تعداد كافي - گوشي هاي تلفن و ساير لوازم ضروري پيش بيني گردد .

فضاهاي پشتيباني :

اين منطقه ازبخش ICU محل استقرار اتاقهايي است كه فعاليتهاي تداركاتي وپشتيباني لازم درآنها انجام  ميشود. مهمترين واحدهاي پشتيباني به شرح ذيل مي باشند :

1- اتاق درمان (Treatment ) :

ابعاد اين اتاق بايد حداقل 15 مترمربع بوده وفضاي كافي جهت نصب قفسه هاي دارويي درآن درنظر گرفته شود . دراين اتاق داروهاي مورد نياز نگهداري ودرهرنوبت پس ازآماده سازي وكنترل توسط پرستار مربوطه به فضاي درماني انتقال وبراي بيماران تجويز مي شود . وجود يك دستگاه يخچال جهت نگهداري برخي داروها و فرآورده ها ضروري است. نصب هواكش وسينك دستشويي ازديگر ملزومات اين اتاق مي باشد . همچنين ساير ابزارهاي مصرفي پزشكي ازجمله آنژيوكت- سوند- ايروي- لوله هاي تراكئوستومي - نخهاي بخيه - ترمومترو... دراين اتاق به ميزان كافي نگهداري مي شود تا بخش ای سی یو درهيچ زماني با كمبود اين اقلام مواجه نگردد .

2-اتاقك اندازه گيري گازهاي خوني :

فضائي به مساحت 6 مترمربع جهت قراردادن دستگاه اندازه گيري گازهاي خوني داراي ميز - حداقل يك صندلي ولوازم جانبي دستگاه درنظرگرفته مي شود . مشخصات فيزيكي اين فضا مشابه آزمايشگاه مي باشد .( كف و ديوارها قابل شستشو و داراي كف شوي باشد ) . نكته قابل توجه ، دماي اين فضا است كه درچهارفصل سال بايد بين 25-20 درجه نگهداري شود .

3- انباربخش :

يك اتاق با ابعاد حداقل 10 مترمربع جهت نگهداري ملحفه والبسه تميز - لوازم مصرفي روزانه وسايراقلام جهت مصرف حداكثر يك هفته بايد درنظرگرفته شود .

نكته : ايجاد انباربزرگ ونگهداري دراز مدت اقلام وتجهيزات مختلف توصيه نمي گردد .

4- اتاق شستشوي لوازم آلوده :

يك اتاق با ابعاد حداقل 10 مترمربع داراي كاشيكاري تا ارتفاع 180 سانتي متر - مجهزبه سينك زوج جهت شستشو وبروساژ لوازم پزشكي غير مصرفي آلوده بايد پيش بيني شود . اين لوازم پس ازانتقال به اتاق شستشو در محلول ضدعفوني قرارگرفته سپس توسط فرد مربوطه شستشو وبراي انتقال به CSR آماده ميگردد . نصب هواكش براي اين اتاق الزامي است. همچنين بايد قفسه هاي لازم براي نگهداري موقت وسايل پيش بيني گردد . كليه پرسنلي كه دراين اتاق كارمي كنند بايد مجهزبه پيش بند - ماسك - عينك محافظ ودستكش مقاوم باشند. لذا وجود اين اقلام دراتاق شستشوي ابزار الزامي است .

5- اتاقك شستشوي تي :

يك اتاقك  با فضاي 2*1 متر كه تا سقف كاشي كاري شده وداراي حوضچه با ديواره 30 سانتي متر ومحل آويزتي درآن پيش بيني گردد . همچنين اين اتاقك مي بايست داراي آب سرد وگرم ودرصورت امكان قفسه جهت نگهداري موادشوينده وپاك كننده باشد .نصب هواكش نيزضروري مي باشد.

6- اتاقك نگهداري البسه آلوده :

براي اين منظورمي بايست يك اتاق با فضاي 2*1 متركه داراي كاشي كاري وقابليت شستشو باشد درنظر گرفته شود. دراين اتاقك البسه وملحفه هاي آلوده دربين مخصوص نگهداري وبا رعايت نكات بهداشتي ازطريق خروجي مخصوص به واحدلنرژي منتقل مي گردد .

7- اتاق استراحت كادرپرستاري وپزشك مقيم :

دو اتاق با ابعاد حداقل 6 متر مربع جهت استراحت موقت پرسنل وپزشكان درنظرگرفته شود .

8- سرويس هاي بهداشتي :

وجود حداقل دوسرويس بهداشتي ( ايراني وفرنگي ) داراي شرايط بهداشتي با امكان نصب هواكش به ازاء هر 6 تخت مورد نيازمي باشد . همچنين يك سرويس بهداشتي مجزا براي استفاده پرسنل بايددرنظرگرفته شود .