اصول طراحی و اجرای کلینیک و مطب دندانپزشکی

مقدمه

مانند اکثر هنرها و مهارتها در جامعه بشری ، معماری نیز براساس اصول و ارزشهای خاص شکل می گیرد. این اصول و ارزش ها از نوع تفکر و ارزشهای فرهنگی حاکم بر جامعه سرچشمه می گیرد و در عین حال تحت تأثیر شرایط محیطی و اقلیمی ، شرایط اقتصادی ، مسائل سیاسی و موارد دیگر قرار می گیرند. روند عجولانه ، توسعه خارج از استانداردها و بی تفاوتی به اصول معماری باعث ایجاد تحول عمیق در کلینیک های دندانپزشکی در اکثر شهرهای کشور شده است. در این شرایط ، این کلینیک ها ، به ویژه کلینیک های تازه ساخته ، از نظر ویژگی های زیبایی شناختی و جسمی از مشکلات قابل توجهی رنج می برند ، به طوری که آنها نمی توانند پاسخگوی نیازهای جسمی و مادی باشند و فضای آرام و راحت را برای بیماران نداشته باشند. در این مقاله به بررسی چالش ها و مشکلات معماری و برنامه ریزی در طراحی کلینیک های دندانپزشکی در تهران می پردازیم که یکی از چالش های سیستم مراقبت های بهداشتی است. سپس الگوهایی ارائه می شود که با حفظ شأن و منزلت بیماران و کارکنان در کلینیک دندانپزشکی و علوم و پیشرفت های جدید نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

هزینه های مربوط به ساخت درمانگاه دندانپزشکی بسیار زیاد است. بنابراین ، مدیریت و طراحی پروژه در یک مجموعه ضروری است. به حداقل رساندن هزینه های پروژه و کارکنان باید در اولویت باشد. پروژه طراحی شامل مشاوره فشرده با مشتریان ، دندانپزشکان ، مهندسین ، معماران ، طراحان و متخصصان پزشکی در مراحل اولیه به منظور از بین بردن خطر تصمیمات نامطلوب سرمایه گذاری و افزایش ناخواسته در هزینه های عملیاتی است. بر اهمیت همکاری معماران ، مهندسان ، مدیران و تکنسین ها نمی توان بیش از حد تأکید کرد. پس از طراحی کل پروژه ، باید طراحی داخلی برای یک کلینیک دندانپزشکی طراحی شود و مکانی مناسب برای خدمات ، مهندسی سیستم ها و تجهیزات پزشکی در نظر گرفته شود.

در طول تاریخ ، معماری و شهرسازی نقش مهمی در زندگی اجتماعی شهروندان داشته اند و انسانها همیشه برای دستیابی به صلح و ثبات سعی در تسلط بر محیط زیست داشتند. با این حال ، چنین سلطه ای در کلینیک های دندانپزشکی وجود ندارد. و برش و جدایی بین فضا ها وجود دارد ، بنابراین حس تعلق به فضا و مکان از بین رفته است. حال اگر امنیت روانی کارکنان و بیماران در یک کلینیک دندانپزشکی به عنوان یکی از جنبه های اساسی معماری و نحوه ساخت یک کلینیک دندانپزشکی در نظر گرفته شود ، می فهمیم که نقش طراحی معماری در کلینیک های دندانپزشکی امروزی دچار سردرگمی ، هرج و مرج و آشفتگی.

اگر کلینیک های دندانپزشکی مایل به تغییر باشند ، این تغییر باید با دانشگاه ها ، دانشکده های دندانپزشکی و سیستم آموزش دندانپزشکی آغاز شود. کلینیک دندانپزشکی یک مرکز پزشکی است که در چندین رشته بهداشت دندانپزشکی تخصص دارد. تخصص در بین دندانپزشکان راه را برای ایجاد مراکز درمانی و تشخیصی فراهم کرده است که خدمات گسترده ای را ارائه می دهند. مزیت این مرکز کاهش زمان انتظار بیمار و دسترسی بهتر به تشخیص و درمان ، بدون مراجعه به پزشک است. مزیت مراکز دندانپزشکی اختصاص ساعات کار منظم تر و امکان تبادل و بهره مندی از تجربیات سایر دندانپزشکان است.

موارد ذکر شده نیاز به فضای مناسب دارد که با توجه به نیاز مصرف کننده طراحی شده است. اندازه و چیدمان مناسب فضاها می تواند کمک زیادی به رفع نیازهای مشتری کند. طراحی چنین پروژه هایی نیاز به مشاوره فشرده با مشتریان ، دندانپزشکان ، مهندسین و متخصصان بیمارستان ها و کلینیک ها دارد و بنابراین ، اگر این طراحی زمان زیادی ببرد ، غیر معمول نیست.

قبل از طراحی هر نوع مواد باید از خصوصیات در نظر گرفته شود. اگر فقط می گویید “مراکز دندانپزشکی به دلیل ماهیت و مضمون آنها باید فضای خاصی برای عملکرد ایده آل دندانپزشکان داشته باشند” ، ما ناقص صحبت می کنیم. در حقیقت ، فضای یک مرکز دندانپزشکی به سادگی مکانی نیست که ظرف با امکان عملکردهای خاص دندانپزشکان وجود داشته باشد و طراحی آن توسط تجهیزات ، مبلمان و عملکرد دندانپزشکان در بین چندین دیوار محدود نمی شود. در یک طراحی کامل ، ایجاد مطلوب و کارآمد .محیط یک تعامل چندگانه بین عناصر تشکیل دهنده یک فضا است ، به معنی افراد و اشیاء مرتبط با فضا و عملکردی که برای آن فضا در نظر گرفته شده است. هر کدام چندین شکل مختلف در شکل مناسب خود ایجاد می کنند. از این منظر ، ویژگی های کلینیک دندانپزشکی به شرح زیر است:

  • یک ساختمان امن ، زیبا و تمیز
  • محیطی نوآورانه و هیجان انگیز و در دسترس بیماران و کارمندان
  • انعطاف پذیری در مواجهه با تغییرات آینده در روابط جسمی ، مواد ، تجهیزات به مرور زمان و مطابق با استانداردهای بین المللی
  • رقابت در بهره وری انرژی (توجه ویژه به انتخاب مواد و سیستم های گرمایشی و سرمایشی و روشنایی).
  • دسترسی آسان جسمی برای افراد معلول.
  • توانایی رفع نیازهای جسمی و معنوی بیماران.
  • دسترسی سریع و آسان به شبکه های خیابانی شهری و حمل و نقل عمومی

شاید شنیده باشید که یک دندانپزشک در برلین توانست کلینیک خود را به شادترین مکان روی زمین تبدیل کند. در این کلینیک ، بیماران ترس خود را از درد فراموش می کنند و حتی می توانند سرگرم شوند. اتاق انتظار با رنگ نارنجی ، صندلی های زیبا ، نقاشی های چشم نواز و شومینه ای زیبا طراحی شده است. در زمان سپری شده در اتاق انتظار ، بیماران می توانند از اینترنت استفاده کنند ، نه اینکه به درد و استرس خود بیاندیشند و می توانند با بازیهای مختلف ویدیویی سرگرم شوند. کادر پزشکی ساعتهای زیادی را در کلینیک می گذرانند ، بنابراین طراحی داخلی برای ایجاد روحیه شاد برای آنها و بیماران بسیار مهم است. بیماران معمولاً مدتی را در واحد دندانپزشکی می گذرانند ، بنابراین طراحی می تواند در ارزیابی آنها درباره محیط کلینیک مؤثر باشد. علاوه بر این ، طراحی داخلی در حفظ روحیه شاد و کاهش خستگی و کسالت کار طولانی در یک محیط بسته مؤثر است.

اصول طراحی کلینیک دندانپزشک

بطور کلی فضاهای کلینیک دندانپزشکی به چهار بخش شامل فضای مشتری ، فضای اداری ، فضای اصلی و تدارکات و پشتیبانی تقسیم می شوند

جدا از فضاهای مشتری ، همه اتاق ها باید در یک منطقه امن (دور از هرگونه آلودگی) قرار گیرند. این فضاها فقط به کلینیک های بزرگ محدود نمی شوند و کلیه کلینیک های دندانپزشکی باید دارای چنین مناطقی در مقیاس مناسب باشند. تعداد و نوع کلینیک با توجه به جمعیت تحت پوشش و سیاستهای مراقبت از بهداشت دهان و دندان تعیین می شود. اتاق یا فضای درمان باید به ابزارهای مناسب و مناسب مجهز باشد

تشخیص و درمان ممکن است در اتاقی که به واحد دندانپزشکی مجهز باشد ، انجام شود. بعضی اوقات ، کارهای اداری در همان فضا انجام می شود. با این حال ، این عملکردها باید از نظر جسمی از بخش پزشکی جدا شوند. بسته به نوع طراحی انتخاب شده ، با قرار دادن منطقه اداری به همراه پارتیشن ، این فضا باید به اندازه یک صندلی چرخدار یا یک برانکارد ظرفیت داشته باشد. وقتی یک فضای درمانی برای همه افراد حتی افراد معلول قابل استفاده باشد می توان گفت که طراحی معماری از ویژگی های کاملی برخوردار است. گنجاندن حداقل یک فضای اداری محصور در رفع نیازهای خاص یا اضطراب در بیماران کمک می کند

مرز در طراحی

اتاق یک نفره

در طراحی یک اتاق منفرد ، کلیه خدمات و تجهیزات مورد نیاز برای انجام تشخیص و درمان با یکدیگر ادغام شده اند. اتاق تک نفره برای چه زمانی اختصاص می یابد:

  • فقط دو صندلی برای امکانات رفاهی وجود دارد
  • یک فضای پویا می تواند طراحی کیفیت را ارتقا بخشد
  • کلینیک دندانپزشکی باید بین دندانپزشک و بیمار فضای شخصی ایجاد کند.
  • ظرفیت حمل برانکارد (برای بیماران اورژانسی در طول درمان یا هنگامی که بیمار ایست قلبی و غیره را تجربه کرده است) یا ویلچر ضروری است.
  • جنبه های مطب دندانپزشکی فرد ۱۶ متر مربع است.

نقشه باز

در این طرح نوع شاخه ها و محل اتاق تغییر می یابد و فضاها توسط برخی از پارتیشن های بلند جدا می شوند. فضای سرپرستان واقع در قسمت جلویی هر واحد باید توسط کابینت و پنل از قسمت درمان جدا شود. فضای اداری را می توان در محور اصلی مشاهده کرد و به هر دو طرف دسترسی داشت. مبلمان ثابت می تواند یک مانع بینایی بین فضای خصوصی بیمار و راهرو عمومی ایجاد کند. به منظور ارائه خدمات به هر دو طرف ، می توان قفسه امکانات عمومی و مانیتور اشعه ایکس را در راهرو مشاهده کرد. مزایای دفاتر طرح باز شامل موارد زیر است

  • راندمان مکانی
  • مزایا در جنبه های اقتصادی (استفاده از تجهیزات مشترک)
  • محیطی مناسب برای تدریس و نظارت دانشجویان دندانپزشکی
  • دسترسی راحت و آسان به منظور جمع آوری ابزارهای کثیف برای عقیم سازی از طریق دسترسی اصلی به دالان گردش داخلی

 هرچند که در بعضی موارد از طرح باز در طرح استفاده می شود اما از پارتیشن جداکننده در فضاهای تصفیه استفاده نمی شود. در این حالت ، محیط درمان حریم خصوصی خود را از دست می دهد. اما اگر طراحی از ابعاد مناسب و مناسب برخوردار باشد ، این فضا جذاب و خلاق خواهد بود.

در طراحی فوق فضای مطب حذف شده و دندانپزشک باید در فضای درمانی چنین مواردی را انجام دهد. علاوه بر این ، باید یک جدول چرخدار (چرخ دستی) در کنار هر واحد قرار داشته باشد. به یاد داشته باشید که واحد دندانپزشکی باید در جلوی پنجره و مناظر زیبا قرار بگیرد. در غیر این صورت باید از نقاشی زیبایی استفاده شود. علاوه بر فیزیوتراپی ، فضای درمانی باید فضایی را برای آرامش روانی فراهم کند. عرض راهرو نباید از ۱۲۰ سانتی متر کمتر باشد.

دکوراسیون مطب دندانپزشکی

مطـب یا درمانگاه مکانی است که شمـا بخش مهمـی از روز خــود را در آن می گـــذرانید، بنابراین طراحی مطب دکوراسیون داخلی و چیدن وسایل درون این فضا، همچنین رنگ هایی که براي وسایل و دیوارها استفاده میشود و نورهایی که در نورپردازي محیط استفاده میکنید در ایجاد روحیه اي شاد براي خـودتان و بیمـــارانتان مؤثر است مدتی را در اتاق ملاقات یا بیماران معمولا روي یونیت دندانپزشکی در مطب سپري مـــیکنند، بنابراین طراحی محیطی راحت و تمیز مطب میتواند در ارزیابی آنها درباره خدماتی که در مطب شما دریافت میکنند، مؤثر باشد

به ویژه در این روزها که رقابت بین مطبها و کلینیکهاي دندانپزشکی شدید است، بدون شک بیماران مکانی را براي درمان مشکلات دهــان و دنـدان خود بر میگزینــند که در آن راحــتتر بوده و احساس آرامش بیشتري کننـد. علاوه  براین، طراحی محیط داخلی مطـبتان با توجه به شرایط روحی خودتان، در حفظ روحیه شاد شما مؤثر خواهد بود و از خستگی و کسالت کار طولانی در یک محیط بسته میکاهد

تکه تکه کردن فضاي مطب

پیش از این که براي سر و سامان دادن به محیط داخلی مطبتان دست به کار شوید، نخست لازم  است تعیین کنید از هر فضایی در مطب خود قرار  است براي چه کاري استفاده شود. مثلا بخشی از فضاي مطب به عنوان اتاق انتظار، بخشی براي نصب یونیت ها و بخشی براي اتاق کار شما در نظر گرفته میشود. شما باید هر یک از این فضاها را مطابق با استفاده اي که قرار است از آن بشود، طراحی کنید. اگر مطب شما به شکل یک کلینیک است که همزمان چند دندان پزشک در آن مشغول به کارند، باید به حفظ آرامش محیط و پرهیز از شلوغی توجه کنید. در حقیقت به دلیل اینکه رفت و آمد بیماران در این فضا زیاد است و ممکن است روي هر یونیت عمل دندان پزشکی خاصی انجام شود، لازم  است این فضا به نحو مناسبی از یکدیگر جدا شوند.

یکی از مواردي که به حفظ آرامش شما در چنین محیطی کمک می کند آن است که مساحت فضا را نسبت به تعداد دندانپزشکانی که همزمان مشغول به کارند در نظر بگیرید و فضاي کافی را براي نصب هر یونیت، نشستن و حرکت کردن هر دندان پزشک و دستیار او در نظر داشته باشید. شما می توانید حتی از پارتیشن بندي براي جدا کردن این فضاها از یکدیگر استفاده کنید.

اگر قــرار است در بخشی از مطــب کــارهاي دندانپزشکی اطــفال صــورت گیــرد و یونیت خاصی براي کودکان در نظر گرفته شده است، توجه داشته باشید که حتما  این بخش از بخش هاي دیگر مطب که مخصوص کارهایی مانند کشیدن و جراحی دندان براي بزرگسالان است، جدا باشد تا دیدن ً صداي وسایل و مناظر ترس و اضطراب یا احیانا بیماران، موجب ترس و نگرانی کودك نشود

تزریق آرامش به یونیت دندانپزشکی

یونیت دندان پزشکی محلی است که بیمار تمام زمان درمان خود را روي آن می گذراند و در عین حال تمام ترس و اضطراب خود از کارهاي دندانپزشکی را در این محل تحمل می کند. یونیت دندانپزشکی با انواع وسایل مانند توربین، آنگل، ساکشن، چراغ و… ممکن است براي کودکان یا بزرگسالانی که براي نخستین بار به مطب دندانپزشکی پا می گذارد، دلهره آور باشد. بنابراین باید به نحوي طراحی و نصب شود که بیمار در آن احساس آرامش و راحتی کند. شما می توانید صندلی دندان پزشکی را مقابل پنجره مطب خود قرار دهید. اگر اتاق مطب شما در طبقه همکف و مجاور حیاط است می توانید از شیشههاي قوي استفاده کنید و در باغچه روبهروي این پنجرههاي قدي، انواع و اقسام گیاهان سبز و گل ها را بکارید.

اگر اتاق شما در طبقه اي از ساختمان است که پنجره آن به برگهاي درختان باز می شود نیز می توانید منظره اي سرسبز و آرامش بخش را در برابر چشمان بیمارتان روي یونیت دندان پزشکی بگشایید. ولی ممکن است در مواردي مطب شما در زیرزمین یک ساختمان باشد و اتاقی که قرار است یونیت در آن نصب شود، پنجره اي نداشته باشد؛ در این صورت هم می توانید در مقابل صندلی دندان پزشکی یک تابلو زیبا و آرامش بخش آویزان کنید.

شما حتی میتوانید آکواریومی با ماهی هاي مختلف در مقابل یونیت خود تدارك ببینید. تحقیقات مختلف نشان داده اند آب و حرکت آرام ماهی ها در آن می تواند در کاهش اضطراب و نگرانی بیماران مؤثر باشد. به عنوان اقدامی دیگر می توانید هدفون هایی را در اختیار بیمارانتان روي یونیت قرار دهید و در آن موسیقی آرام بخشی را پخش کنید یا اجازه دهید این موسیقی آرام از طریق بلندگوهایی با صداي ملایم در فضاي مطبتان پخش شود

گاهی نصب یک تلویزیون در مقابل یونیت هم می تواند مؤثر باشد، چون گاهی بیماران ذهنشان به برنامه ها و تصاویر مشغول و خود به خود ذهنشان از درد و ترس محیط دندان پزشکی به سوي مسائلی دیگر منحرف می شود.

در این جا ۴ واحد هست

  • اتاق انتظار
  • پذیرش
  • فضای درمانی
  • پشتیبانی
  • به طوري کلی هر مطب دندا نپزشکی باید مجهز به ۴ فضاي کاملا مجزا از یکدیگر باشد. بخش نخست باید به بیماران مراجعه کننده به مطب دندان پزشکی تعلق گیرد. بیماران محدوده سنی متفاوتی دارند ولی فقط لازم  است اتاق انتظار کودکان از بزرگسالان جدا شود. براي اتاق انتظار کودك، شما می توانید از تصاویر و شخصیتهاي مورد عالقه کودکان به شکل پوستر روي دیوارها استفاده کنید یا اسباب بازي هایی را براي کودکان در آن قرار دهید.
  • در این محیط کودکان به دور از محیط پرسروصدا و شکایت بزرگسالان، در کنار همسالان خود خواهند بود و با دیدن همسالانشان که به مطب دندان پزشکی آمده اند، راحت تر با ترس و نگرانی خود کنار می آیند.
  • براي منشی مطب که مسؤولیت پذیرش بیماران و بایگانی پرونده ها را بر عهده دارد نیز باید فضاي مناسبی در نظر گرفته شود. قسمت پذیرش باید به گونه ایی باشد که در یک سمت مراجعین و در سمت دیگر کارکنان مطب قرار گیرند و در عین حال مراجعه کنندگان بتوانند در حالت ایستاده، نشسته )مخصوص افراد ناتوان و کم توان جسمی( با کارکنان مطب صحبت و فرمهاي لازم  را پر کنند. فضاي سوم فضاي درمانی است که شامل اتاق دندانپزشک، لابراتوار و اتاق استریلیزاسیون می شود. شما میتوانید لابراتوار را خارج از محدوده و در راهروي مطب طراحی کنید یا آن را با یک در از اتاق درمان جدا کنید. برخی دندانپزشکان ترجیح میدهند از یک لابراتوار در سطح شهر استفاده کنند.
  • بخش آخر از فضاي مطب شما مخصوص امور پشتیبانی است که شامل سرویس بهداشت کارکنان و تعویض لباس، آشپزخانه اي کوچک براي کارکنان و انبار مواد و وسایل خواهد شد. توجه  کنید براي کنترل عفونت، امکانات شستشوي روپوش ها را در همان محیط فراهم کنید تا کارکنان مجبور نباشند لباس ها را همراه خود براي شستشو به خانه یا خارج از محیط درمانی منتقل کنند.
  • بازي رنگ و نور
  • ·          رنگ، نور و آب می توانند به شما در ایجاد محیطی شفاف و زنده در مطب کمک کنند. شما باید در درجه اول به این نکته توجه کنید که به چه رنگ هایی علاقه مند هستید؟ آیا ترجیح می دهید از رنگهاي ملایم براي دیوارها و یونیت استفاده کنید یا از رنگ هاي انرژي بخشی استفاده کنید که روحیه و شادي را در شما و بیماران تان القا میکنند. بدون شک براي طراحی اتاق انتظار کودك استفاده از رنگهاي شاد بسیار اهمیت دارد. در انتخاب رنگ بندي مطبتان باید به هماهنگی رنگ ها با یکدیگر دقت داشته باشند. استفاده از رنگ هاي روشن مانند آبی ملایم یا کرم فضاي مطب را وسیع تر جلوه می دهند بنابراین اگر مطب کوچکی دارید که ممکن است دلگیر به نظر برسد، می توانید از این رنگ هاي روشن براي دیوارها استفاده کنید. استفاده از آیینه نیز مــیتواند به بـزرگتر جـلوه دادن مطب کمک کند. رنگهاي ملایم همچنین می توانند در آرامش درونی بیماران تأثیر داشته باشند.
  • بهتر است از یک رنگ براي اتاق انتظار و اتاق درمان استفاده کنید. در این شرایط بیماران قبل از ورود به اتاق درمان با آن رنگ در اتاق پذیرش آشنا شده و انس گرفته و بهتر با محیط کنار خواهند آمد. شما همچنین می توانید از یک زمینه رنگی براي اتاق انتظار و اتاق درمان استفاده کنید و فقط درجه تیرگی و روشنایی این رنگ را در دو اتاق، متفاوت در نظر بگیرید. از استفاده مطلق از نور سفید یا زرد خودداري کنید و با ترکیب این دو رنگ با نصب لامپ هاي مناسب، نوري شبیه نور روز را به وجود آورید. انتخاب رنگ دندان براي انواع کامپوزیت ها و چینی ها در این شرایط و در این نور آسانتر و صحیح تر است. همچنین استفاده از گیاهان طبیعی طراوت و تازگی را به کلینیک شما میآورد و در القاي حس آرامش مؤثرند.
  • مطب و رنگ
  •  روانشناسی رنگ ها می تواند فاكتور مهمی هم در فضای داخلی و هم در فضای خارجی مطب ها به شمار رود. به عنوان مثلا اگر قصد آرامش بیشتر در بیماران خود دارید یكی از بهترین كارهایی كه می توانید برای جذب بیماران بیشتری انجام دهید رنگ كردن است.
  • ابتدا اجـازه دهید در مورد فضای خارجی بحث كنیم. اصلا  مهم نیســـت كه شمـا تا چه اندازه عاشـــق رنگ نارنجـــی یا بنفش هـستید، امــا به هیچ وجـــه برای رنگ كــردن نمــای خـارجی مطب خــود از آنها استفــاده نكنید. همچنین رنگ نمای خانه های اطراف نیز مهم  با آنها هستند و رنگ مطب شما باید حتما هماهنگی داشته باشد. خــانه ای كه نمــای آن رنگ نامتعــارفی داشته باشد میتواند زیبایی كـل خانه های محله را بگیرد. در این قسمت چند پیشنهاد برای رنگ نما میدهیم:
  • سفید، استخوانی، آبی، كرم، بژ، سبز و زرد
  • در انتخاب رنگ در و پنجره نیز باید دقت كنید. اگر آنقـدر بودجه ندارید كه كل مطــب را رنگ كنیــد، بهتر است فقط درها و پنجــره ها را رنگ كنــید. در این میــان درب ورودی از ســـایر بخــشها مهــم تر است. رنگ آنرا از مـیان خانواده رنگ های گرم انتخاب كنید كه هر كس وارد مطب میشود با دیدن درب ورودی خوش آمد گـــرمی را احساس كند. آجری، قهــــوهای سوخته و آبی و سبز پر رنگ جزء بهتــرین گزینه ها محسوب میشوند.

در فضای داخلی هم همین مطالب صدق می كنند. رنگ های روشن و خنـــثی اتاق را روشــنتر و بزرگتر جلوه میدهند و مثل همیشه سفید جزء اولین گزینه هاست. مشاهده رنگهای مختلف در مطب و تأثیر آنها بر روی حالات فردی پیش از انتخاب رنگ برای فضای داخلی مطـب حتـما به مبحث روانشناسی رنگها توجه داشته باشید. با این كار هــم حـالت های روانی بیماران تعدیل میگردد و هم هر كس وارد مطب شما میشود احساس صمیمیت بالاتری را از جانب شما دریافت می كند

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *